Η εποχή του χαλκού

Τα παιχνίδια αυτής της συλλογής είναι εμπνευσμένα από έργα τέχνης των τριών κυριότερων πολιτισμών της εποχής του χαλκού στην Ελλάδα:
του Κυκλαδικού, του Μινωϊκού και του Μυκηναϊκού.

Γυναίκες της εποχής του χαλκού

H τέχνη αυτής της εποχής δίνει έμφαση στην απεικόνιση της γυναικείας μορφής και στον κοινωνικό της ρόλο. Γυναίκες ιέρειες, θεές, κροκοσυλλέκτριες, γυναίκες με άρμα, γυναίκες στολισμένες σύμφωνα με τη μόδα της εποχής, όμορφα χτενισμένα μαλλιά και πολύτιμα κοσμήματα, σε κάθε περίπτωση ξεχωρίζουν.

Παιχνίδια με θέμα τις γυναίκες της εποχής του χαλκού

Slide Η Μυκηναία Τοιχογραφία από την ακρόπολη των Μυκηνών, 1250 π.Χ, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Slide Νεαρή Ιέρεια Σαρκοφάγος Αγίας Τριάδας, 1350 - 1300 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Γαλάζια Ιέρεια Σαρκοφάγος Αγίας Τριάδας, 1350 - 1300 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Γυναίκα με θυμιατήρι Η τοιχογραφία της «ιέρειας» από την Δυτική οικία στο Ακρωτήρι στην Σαντορίνη, Μουσείο Προιστορικής Θήρας Slide Μαζεύοντας κρόκους Η τοιχογραφία της «Πότνιας» θεάς από την Ξεστή στο Ακρωτήρι στην Σαντορίνη, Μουσείο Προιστορικής Θήρας Slide Κοπέλα από την Σαντορίνη Τοιχογραφία γυναικείας μορφής από την Οικία των Γυναικών στο Ακρωτήρι στη Σαντορίνη, Μουσείο Προϊστορικής Θήρας Slide Η γαλάζια κυρία Οι «γαλάζιες κυρίες», τοιχογραφία από το ανάκτορο της Κνωσού, 1500 - 1450 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Η θεά της φύσης Η τοιχογραφία της «Πότνιας» θεάς από την Ξεστή στο Ακρωτήρι στην Σαντορίνη, Μουσείο Προιστορικής Θήρας Slide Θεά των όφεων Ειδώλιο της θεάς των όφεων, από την Κνωσό, 1800 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Δουλεύοντας στον αγρό Τοιχογραφία γυναικείας μορφής από την Οικία των Γυναικών στο Ακρωτήρι στην Σαντορίνη, Μουσείο Προιστορικής Θήρας Slide Το κορίτσι με το σκουλαρίκι Τοιχογραφία με γυναίκες κροκοσυλλέκτριες από την Ξεστή στο Ακρωτήρι στην Σαντορίνη, Μουσείο Προϊστορικής Θήρας Slide Η γυναίκα με την κορδέλα Τοιχογραφία με γυναίκες κροκοσυλλέκτριες από την Ξεστή στο Ακρωτήρι στην Σαντορίνη, Μουσείο Προϊστορικής Θήρας Slide Η λατρεύτρια με το κολιέ Τοιχογραφία με «Λατρεύτριες» από την Δεξαμενή των καθαρμών στο Ακρωτήρι στην Σαντορίνη, Μουσείο Προϊστορικής Θήρας Slide Λευκή θεά Τοιχογραφία από το ανάκτορο του Νέστορα, Άνω Εγκλειανός, Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Slide Στο παλάτι του Νέστορα Τοιχογραφία πομπής γυναικών από το ανάκτορο του Νέστορα, Άνω Εγκλειανός, Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Slide Η Παριζιάνα Θραύσμα τοιχογραφίας, η «Παριζιάνα» από την Κνωσσό, 1400 - 1350 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου

Γυναίκες στην τέχνη της εποχής του χαλκού

Άξιο προσοχής είναι το γεγονός ότι η τέχνη αυτής της εποχής δίνει έμφαση στην απεικόνιση της γυναικείας μορφής και στον κοινωνικό της ρόλο. Γυναίκες ιέρειες, θεές, κροκοσυλλέκτριες, γυναίκες με άρμα, γυναίκες στολισμένες σύμφωνα με τη μόδα της εποχής, όμορφα χτενισμένα μαλλιά και πολύτιμα κοσμήματα, σε κάθε περίπτωση ξεχωρίζουν.

Μια από τις σημαντικότερες πηγές για την θέση της γυναίκας στην εποχή του χαλκού είναι η τέχνη. Τα εικονογραφημένα αγγεία, τα ειδώλια, οι σφραγιδόλιθοι και, κυρίως, οι τοιχογραφίες μάς δίνουν πολύτιμες πληροφορίες. Ποιος ήταν ο ρόλος της; Με ποιες ασχολίες καταπιανόταν; Πώς ντυνόταν; Πώς χτενιζόταν; Μέχρι σήμερα, μόνο να σκιαγραφήσουμε ένα γενικότερο πλαίσιο μπορούμε.

Η γυναικεία μορφή στην Κρήτη και στην Θήρα (Σαντορίνη) εικονίζεται σε τοιχογραφίες με εντυπωσιακά ενδύματα και κοσμήματα, τα μαλλιά της είναι χτενισμένα με περίπλοκους τρόπους, φαίνεται να ασχολείται με λατρευτικές πρακτικές, να μαζεύει κρόκους, να παρακολουθεί θεάματα, να χρησιμοποιεί άρμα. Στις μινωικές τοιχογραφίες απεικονίζονται συχνότερα οι γυναίκες από τους άνδρες και σίγουρα δεν αντιπροσωπεύουν το σύνολο του γυναικείου πληθυσμού. Πάντως φανερώνουν ότι ένα ποσοστό των γυναικών έπαιζε σημαντικό ρόλο σε διάφορους τομείς της κοινωνικής ζωής. Συμμετέχει στην κοινωνία και φαίνεται ότι έχει ενεργό ρόλο στις θρησκευτικές πρακτικές, είτε ως ιέρεια, είτε στα ακροβατικά παιχνίδια με ταύρο. Φαίνεται ότι παρακολουθούσε θεάματα μαζί με τους άντρες και μάλιστα εμφανιζόταν ντυμένη με επιμελημένο ρουχισμό στις πρώτες σειρές. Επίσης φαίνεται ότι αγαπούσε πολύ το χορό. Η μινωική γυναίκα είχε τον ρόλο της στην οικογένεια αλλά δεν ήταν απομονωμένη στον γυναικωνίτη και μπορούσε να κυκλοφορήσει εύκολα εκτός σπιτιού και να έχει διάφορες κοινωνικές και θρησκευτικές δραστηριότητες.

Στις μυκηναϊκές τοιχογραφίες η γυναίκα δεν αποτυπώνεται τόσο συχνά όσο στη μινωική τέχνη. Η θέση της γυναίκας επηρεάζεται από τη δομή και την ιεραρχία της μυκηναϊκής κοινωνίας και έχει σαν επίκεντρο την φροντίδα του «οίκου» της. Μάλιστα η οργάνωση του οίκου είναι κοινή υπόθεση των δύο συζύγων. Τη ζωγραφίζουν να αποχαιρετά πολεμιστές αλλά ίσως και ως ιέρεια στα ανάκτορα της Τίρυνθας και των Μυκηνών ή να πηγαίνει βόλτα με το άρμα της με συντροφιά μια άλλη γυναίκα. Επιμελημένα ντυμένη και χτενισμένη, φαίνεται να διατηρεί την προσωπικότητά της και κάποια αυτονομία στις επιλογές των δραστηριοτήτων της αλλά πάντα μέσα στο πλαίσιο της αυστηρής μυκηναϊκής κοινωνίας.

Ζώα και τέρατα της εποχής του χαλκού

Μυθικά τέρατα συνυπάρχουν με ζώα της εποχής του χαλκού: χταπόδια, δελφίνια και σκυλιά, λιοντάρια, πίθηκοι και πάνθηρες, καθώς και γρύπες, σφίγγες και δαίμονες.

Παιχνίδια με θέμα ζώα και τέρατα της εποχής του χαλκού

Slide Το λιοντάρι του βασιλιά Τοιχογραφία από το ανάκτορο του Νέστορα, Άνω Εγκλειανός, Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Slide Κατσικάκι Σπαράγματα τοιχογραφίας από το ακρωτήρι στη Σαντορίνη, αναπαράσταση από έργο του Κ. Ηλιάκη, Μουσείο Προιστορικής Θήρας Slide Το πουλί του Απόλλωνα Τοιχογραφία από το ανάκτορο της Πύλου, Ανω Εγκλειανός, 13ος αιώνας π.Χ., Μουσείο χώρας Τριφυλίας Slide Χταπόδι Πιθαμφορέας από την Κνωσσό, νεοανακτορική περίοδος, Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Οι μπλε πίθηκοι Η Τοιχογραφία των κυανοπιθήκων από το Ακρωτήρι στη Σαντορίνη, Μουσείο Προϊστορικής Θήρας Slide Πάπια Σαρκοφάγος από τα ανακτορικά ανώγεια, 1300-1200 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Κυνηγώντας με το λιοντάρι Λιοντάρι που κυνηγά ζαρκάδι από χρυσό έλασμα εξαγωνικής πυξίδας από τον Ταφικό κύκλο Α στις Μυκήνες, 16ος π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Slide Ο Γρύπας του Μίνωα Τοιχογραφία από το ανάκτορο της Κνωσού (αίθουσα του θρόνου), 13ος π.χ., Κνωσός Slide Ναυτίλος Ρυτό θαλάσσιου ρυθμού με ναυτίλους, 1450 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Μέλισσες Χρυσό κόσμημα με μέλισσες από την νεκρόπολη Μαλλίων, 1800-1700 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Δαίμονας Τοιχογραφία από την ακρόπολη των Μυκηνών (Θρησκευτικό κέντρο), 13ος αι. π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Slide Δελφίνι Τοιχογραφία από το ανάκτορο της Κνωσού (διαμερίσματα βασίλισας), 13ος αι. π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Κυνηγόσκυλο Τοιχογραφία από το ανάκτορο του Νέστορα, Άνω Εγκλειανός, Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Slide Αντιλόπη Η «Τοιχογραφία των αντιλοπών», από το κτίριο Β στο Ακρωτήρι στη Σαντορίνη, 1600 π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Slide Σφίγγα Ελεφαντέινο πλακίδιο που απεικονίζει εραλδική σφίγγα από την «οικία των σφιγγών» στις Μυκήνες, 13ος αι. π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Slide Ακροβατικά με τον ταύρο Τοιχογραφία από το ανάκτορο της Κνωσού, 1450-1400 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Γαλάζιο πουλί Σπάραγμα τοιχογραφίας με παράσταση μεγάλου πουλιού, Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Ψάρι Πιθάρι Καμαραιού ρυθμού με ψάρια, φυτά και πτηνά από το παλάτι της Φαιστού, 1800-1700 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Άλογο Αναπαράσταση τοιχογραφίας από το ανάκτορο του Νέστορα, Άνω Εγκλειανός, Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Slide Μπλε αγριόγατος Μικρογραφική ζωφόρος από την Δυτική οικία στο Ακρωτήρι στη Σαντορίνη, Μουσείο Προϊστορικής Θήρας Slide Αγριογούρουνο Τοιχογραφία από το νεότερο ανάκτορο στην Τίρυνθα, 13ος αι. π.Χ., Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Slide Ταύρος Πήλινο ειδώλιο ταύρου από την Φαιστό, 1200-1100 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου Slide Ελάφι Τοιχογραφία από το ανάκτορο του Νέστορα, Άνω Εγκλειανός, Αρχαιολογικό Μουσείο Χώρας Slide Αετός Πρόχους του δίχρωμου ρυθμού, Μουσείο Προϊστορικής Θήρας Slide Πέρδικα Η «Τοιχογραφία με τις πέρδικες» από το «Καραβάν Σεράι» στην Κνωσό, 1450-1350 π.Χ., Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου

Ζώα και μυθικά τέρατα στην τέχνη της εποχής του χαλκού

Μυθικά τέρατα συνυπάρχουν με ζώα της εποχής του χαλκού, αντιπροσωπευτικά μιας φυσιοκρατικής αντίληψης της τέχνης, δηλαδή μιας αντίληψης που θεωρεί την φύση υπέρτατη δύναμη: χταπόδια, δελφίνια και σκυλιά που υπάρχουν και σήμερα, λιοντάρια, πίθηκοι και πάνθηρες που δεν συναντάμε πια, καθώς και γρύπες, σφίγγες και δαίμονες από έναν φανταστικό κόσμο.

Την εποχή του χαλκού και σύμφωνα με μελέτες σε οστά ζώων που βρέθηκαν σε οικισμούς της περιόδου, φαίνεται ότι τα αιγοπρόβατα, τα βοοειδή και οι χοίροι αποτελούσαν τη βασική κτηνοτροφική μονάδα, μιας και μπορούσαν να παρέχουν τα βασικά είδη πρώτης ανάγκης, όπως το γάλα, το µαλλί, το κρέας και το δέρµα τους. Οι σκύλοι προορίζονταν κυρίως για το κυνήγι.

Η τέχνη της περιόδου αποδίδει ποικιλότροπα την πανίδα με ειδώλια, εγχάρακτες παραστάσεις και τοιχογραφίες. Όπως, για παράδειγμα, μια εγχάρακτη παράσταση σκύλου σε πήλινο αγγείο από την Τίρυνθα, προτομές αιγοειδών σε αγγεία, ειδώλια ταύρων, ζωόμορφο ειδώλιο χοίρου από τη Μάνικα κ.α. Μάλιστα ένα πήλινο ειδώλιο βοοειδούς από την Κορινθία απεικονίζει υποζύγιο και φανερώνει τη χρήση του ζώου και στις αγροτικές εργασίες.

Το ίδιο συναντάμε και στα θέματα αλιείας, ιδιαίτερα τα ψάρια και τα οστρακοειδή, σημαντική τροφή για τους παράκτιους οικισμούς, γίνονται αντικείμενο απεικόνισης κυρίως στον κυκλαδικό και μινωικό πολιτισμό. Ενώ στα κυνηγετικά θηράματα συγκαταλέγονται κόκκινα ελάφια, ζαρκάδια, αγριόχοιροι, λαγοί και πτηνά όπως πάπιες, χήνες, περιστέρια, πέρδικες κ.ά.

Δεν λείπουν όμως και οι αναπαραστάσεις ζώων όπως του μπλε πάνθηρα που στολίζει την τοιχογραφία της νηοπομπής στο Ακρωτήρι και είναι άγνωστος στη θηραϊκή πανίδα ή απεικονίσεις μυθικών ζώων από ένα κόσμο φανταστικό, όπως οι γρύπες στο στην αίθουσα του θρόνου στο παλάτι της Κνωσού.